Zand in de darmen van een paard kan een ernstig en potentieel levensbedreigend probleem zijn verteld Siementje in dit artikel. Hoewel een paard een kleine hoeveelheid zand via de mest kan afvoeren, kan een ophoping van zand in de dikke darm ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken.

De schadelijke effecten van zand

1. Irritatie en schade aan de darmwand: Zand is zwaar en scherp. Het zakt naar de bodem van de darmen, vooral in de dikke darm, en schuurt daar constant tegen de gevoelige darmwand. Dit kan leiden tot ontstekingen, zweren en andere beschadigingen. De darmwand raakt geïrriteerd, waardoor de opname van voedingsstoffen wordt belemmerd. Dit kan leiden tot gewichtsverlies en een slechte algehele conditie, zelfs bij een paard dat voldoende eet.
2. Verminderde darmbewegingen: Het zand hoopt zich op en wordt zwaarder, waardoor de darmen letterlijk verzwaren. Dit belemmert de natuurlijke bewegingen (peristaltiek) van de darmen, die nodig zijn om de mest door te voeren. Door de verminderde beweging wordt de afvoer van zowel mest als zand belemmerd, wat een vicieuze cirkel creëert.
3. Verstopping en koliek (zandkoliek): De zandophoping kan zo groot worden dat het een verstopping veroorzaakt. Dit leidt tot hevige buikpijn, ook wel bekend als zandkoliek. Zandkoliek is een veelvoorkomende vorm van koliek en kan variëren van milde, terugkerende buikpijn tot zeer ernstige en acute aanvallen. In extreme gevallen kan het leiden tot een darmruptuur, wat fataal is.
4. Diarree: Als reactie op de irritatie en de gedeeltelijke verstopping kan het paard last krijgen van chronische, afwisselende diarree. Het vocht en de dunne mest kunnen nog langs de zandophoping, maar de vastheid van de ontlasting is verstoord.

Hoe komt zand in de darmen terecht?

• Grazen op kale weiden: Paarden grazen vaak het gras heel kort, waarbij ze wortels en aarde meenemen. Vooral op schrale, kale zandpaddocks of overbegraasde weiden is dit een groot risico.
• Hooi van de grond eten: Als hooi op de grond wordt gevoerd in een zandpaddock, kan het paard gemakkelijk zand en vuil mee-eten.
• Mineralentekort: Soms likken paarden bewust aan zand of eten ze het op vanwege een tekort aan mineralen in hun dieet. Het is een natuurlijke neiging om dit tekort aan te vullen.
• Verveling: Verveling kan leiden tot allerlei afwijkend gedrag, waaronder het likken aan de grond en het eten van zand.

Behandeling en preventie

De behandeling van een zandophoping bestaat uit het toedienen van een laxerend middel zoals psylliumvezels (ook wel vlozaad genoemd). Psylliumvezels zwellen op tot een gelachtige substantie die het zand omhult en helpt af te voeren via de mest. In ernstige gevallen kan een operatie noodzakelijk zijn.

Preventie is echter veel belangrijker dan behandeling. Dit kan onder andere door:

• Te zorgen dat paarden voldoende ruwvoer van de grond eten (bijvoorbeeld vanuit een ruif).
• Kale plekken op de weide te voorkomen of af te zetten.
• Een mineralenliksteen aan te bieden om eventuele tekorten te voorkomen.
• Een preventieve zandkuur te geven met psylliumvezels, vooral in de herfst en winter.

Het effect van psyllium

Psylliumvezels, ook wel vlozaad genoemd, hebben een unieke eigenschap die ze zeer effectief maakt voor het verwijderen van zand:

• Vorming van een gel: Wanneer psyllium in contact komt met water in de darmen, zwelt het op en vormt het een geleiachtige substantie.
• Zandbinding: Deze gel is kleverig en omhult het zand in de darmen. Het werkt als een soort ‘schoonmaakmiddel’ dat het zand meeneemt naar buiten via de mest.
• Stimulering van de darmbeweging: De toegenomen bulk en het waterbindende vermogen van de psylliumgel stimuleren bovendien de darmbewegingen, wat de afvoer van de zand-gel-massa vergemakkelijkt.

Neem bijvoorbeeld het voeren van luzernevezels. Veel paardeneigenaren gebruiken luzernevezels door het krachtvoer op de voeropname te vertragen en de kauwfrequentie bij de krachtvoeropname te verhogen. Het heeft dus ook een positief maar indirect effect op de darmperistaltiek.

Hier is een gedetailleerde uitleg over de rol van luzerne en het verschil met psyllium:

De rol van luzerne

• Vezelrijk: Luzerne is een vezelrijk product met een stevige structuur. Het dwingt het paard langer te kauwen, wat de speekselproductie stimuleert. Speeksel heeft een bufferende werking op het maagzuur en draagt bij aan een gezonde vertering.
• Structuur voor de darmen: De lange, grove vezels van luzerne dragen bij aan een goede darmwerking en stimuleren de darmperistaltiek, oftewel de natuurlijke samentrekkingen van de darmen die nodig zijn om het voer door te voeren.
• Gezondheid van de darmflora: Een vezelrijk dieet is essentieel voor een gezonde darmflora, die op haar beurt weer bijdraagt aan een efficiënte spijsvertering.

Hoewel luzerne dus de algehele darmwerking ondersteunt en kan helpen om de doorvoer te verbeteren, is het niet in staat om zand actief te omhullen en af te voeren op de manier waarop psyllium dat doet.

Ja ook lijnzaad in verschillende vormen kan zeker een nuttige aanvulling zijn op het rantsoen, zowel als preventieve maatregel als ter ondersteuning van een paard met een zandprobleem. Het effect is echter anders dan dat van psyllium en het is belangrijk om de verschillen te begrijpen.

De werking van lijnzaad

Lijnzaad (hele, gekookte of gebroken zaden), lijnzaadbrok en lijnzaadolie hebben elk een iets andere werking:

• Hele of gebroken lijnzaad: Wanneer hele of gebroken lijnzaad in contact komt met water, produceert het slijmstoffen. Deze slijmstoffen hebben een vergelijkbare gelachtige eigenschap als psyllium, maar in mindere mate. Ze vormen een verzachtende en beschermende laag over de darmwand, waardoor het zand minder direct kan schuren en de darmwand beter wordt beschermd. De slijmstoffen dragen ook bij aan het “smeren” van de darmen, wat de passage van voedsel verbetert en mogelijk ook zand meeneemt.
• Lijnzaadolie: Lijnzaadolie bevat geen slijmstoffen, maar is een bron van gezonde vetzuren (met name omega-3). Deze olie heeft een licht laxerend en ‘smerend’ effect op de darmen. Het helpt de ontlasting soepel te houden en kan de passage van darmresten en, in theorie, zand vergemakkelijken. De grootste voordelen van lijnzaadolie zijn echter de ontstekingsremmende werking en de positieve effecten op de huid en vacht van het paard.

Lijnzaad als preventie

Je kunt lijnzaad (of lijnzaadbrok/olie) zeker preventief toevoegen aan het dieet van je paard, vooral als je weet dat het paard risico loopt op zandopname. Dit kan nuttig zijn om:

• De darmwand te beschermen tegen irritatie.
• De ontlasting soepeler te maken en de passage te bevorderen.
• De darmgezondheid in het algemeen te ondersteunen.

Belangrijke overwegingen

Hoewel lijnzaad nuttig is, is het geen perfecte vervanging voor psyllium:

Conclusie:

Ja, het toevoegen van lijnzaad of luzerne aan het rantsoen kan een waardevolle preventieve maatregel zijn om de darmwand gezond te houden en de passage van darmresten te vergemakkelijken. Het heeft een verzachtend en ‘smerend’ effect. Echter, wanneer je een zandophoping wilt behandelen, is psyllium de meest effectieve keuze vanwege de sterke gelvorming die zand actief bindt en afvoert. De drie middelen kunnen elkaar perfect aanvullen.

Luzerne en lijnzaad worden vaak preventief gegeven en kunnen vanwege de vele positieve eigenschappen het hele jaar gevoerd worden.  Psyllium dient als kuur gegeven te worden. De hoeveelheid is wetenschappelijk onderzocht, het is dan ook wijs om je te houden aan die aanbevolen hoeveelheid en de lengte van de kuur.

Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met voerenstrooisel.nl | De Jager Koudum

De zandtest met een doorzichtige handschoen is een eenvoudige, snelle manier om een indicatie te krijgen van zand in de darmen van je paard. Het is belangrijk om te weten dat deze test niet 100% betrouwbaar is, omdat een paard zand niet gelijkmatig uitscheidt, maar het geeft wel een duidelijk signaal als er veel zand wordt gevonden.

Hier is de korte omschrijving van de methode:

De Zandtest met Handschoen (Bezinkingstest)

 

Wat je nodig hebt:

• Een doorzichtige wegwerphandschoen (een lange opvoelhandschoen of een stevige plastic zak kan ook).

• Een handvol verse mest van je paard.

• Schoon water.

• Een plek om de handschoen op te hangen.

Stappen:

1. Mest Verzamelen: Pak met de handschoen een handvol verse mestballen op. Let op: Neem mest van de bovenkant van de hoop, liefst van een schone, niet-zanderige ondergrond om te voorkomen dat je zand van de grond meeneemt.

2. Water Toevoegen: Vul de handschoen met schoon water totdat de mest goed onder water staat.

3. Mengen: Kneed de mest zachtjes van buitenaf totdat de mestballen goed uit elkaar vallen en er een papje in het water ontstaat.

4. Bezinken: Knoop de handschoen dicht en hang deze op met de vingertoppen naar beneden (dit is het laagste punt).

5. Wachttijd: Laat de handschoen minimaal 10 minuten hangen, maar het is beter om het een paar uur, of zelfs een nacht, te laten staan voor het beste resultaat. Het zand is zwaarder dan de mest en het water en zal naar de vingertoppen zakken.

6. Beoordelen: Bekijk en voel voorzichtig in de vingertoppen van de handschoen:

   • Weinig zand (enkele korrels tot een theelepel): Een kleine hoeveelheid is vaak onvermijdelijk.

   • Duidelijke laag zand (meer dan één theelepel): Dit is een sterke indicatie van te veel zand in de darmen en reden om contact op te nemen met je dierenarts en/of te starten met een psylliumkuur.

Aanbevolen: Voer de test 3 dagen achter elkaar uit, aangezien de uitscheiding van zand onregelmatig is. Als je gedurende deze dagen één keer veel zand vindt, is dat al voldoende reden om actie te ondernemen.